یک مطالعه جدید نشان می‌دهد فقط چند دقیقه صحبت‌کردن ممکن است اطلاعاتی فراتر از صدای ما در خود داشته باشد. پژوهشگران یک «ساعت گفتار» مبتنی بر هوش مصنوعی ساخته‌اند که از ویژگی‌های صوتی و زبانی، سن فرد را تخمین می‌زند؛ و هرچه این «سن گفتاری» از سن واقعی بالاتر باشد، احتمال مشاهده نشانه‌های پیری زیستی، افت شناختی و برخی انواع دمانس بیشتر است. با این حال، این ابزار فعلاً یک روش پژوهشی است و جایگزین تشخیص پزشکی یا ارزیابی استاندارد دمانس نیست.
«ساعت گفتار» دقیقاً چیست؟
در این مطالعه، پژوهشگران داده‌های ۲٬۹۲۸ فرد اسپانیایی‌زبان از آرژانتین، شیلی، کلمبیا، مکزیک و پرو را بررسی کردند؛ گروهی شامل افراد سالم و همچنین بیماران مبتلا به اختلال شناختی خفیف، آلزایمر و انواع مختلف دمانس فرونتوتمپورال.
الگوریتم بیش از ۷۰۰ ویژگی صوتی و زبانی را بررسی می‌کرد؛ از جمله سرعت صحبت‌کردن، مکث‌ها، زیر و بمی صدا، تنوع واژگان، محتوای عاطفی و ویژگی‌های معنایی. سپس از روی این اطلاعات سن فرد را تخمین می‌زد. تفاوت میان «سن تخمینی از روی گفتار» و سن واقعی، با عنوان Speech Age Gap یا فاصله سن گفتاری تعریف شد.
سن گفتاری بالاتر با چه چیزهایی همراه بود؟
افراد دارای اختلال شناختی یا دمانس، به‌طور متوسط «سن گفتاری» بالاتری نسبت به افراد سالم داشتند. این تفاوت در دمانس فرونتوتمپورال با غلبه علائم زبانی بیشترین مقدار را نشان داد و در مجموع، فاصله سن گفتاری بیشتر با عملکرد ضعیف‌تر در حافظه، توجه و عملکرد اجرایی همراه بود.
در بیماران آلزایمر، فاصله سن گفتاری بیشتر با سطح بالاتر p-Tau217 در پلاسما نیز ارتباط داشت. علاوه بر آن، این شاخص با ساعت‌های پیری مغز بر اساس MRI و fMRI و همچنین چند «ساعت اپی‌ژنتیک» مرتبط بود؛ یعنی کسانی که گفتارشان از نظر الگوریتم «پیرتر» به نظر می‌رسید، در برخی شاخص‌های مستقل زیستی هم نشانه‌های پیری بیشتری داشتند.
چرا این ایده می‌تواند مهم باشد؟
ارزیابی‌های رایج پیری زیستی یا نورودژنراسیون می‌توانند به MRI، آزمایش خون، بررسی‌های ژنتیکی یا تست‌های تخصصی نیاز داشته باشند. در مقابل، ضبط چند دقیقه گفتار بسیار ارزان‌تر، غیرتهاجمی و از نظر فنی ساده‌تر است. پژوهشگران امیدوارند در آینده ابزارهای مشابه بتوانند برای غربالگری اولیه، پایش طولی یا انتخاب افرادی که به ارزیابی دقیق‌تر نیاز دارند استفاده شوند.
Nature گزارش کرده است که در این مطالعه حدود چهار دقیقه ضبط گفتار برای استخراج ویژگی‌های موردنیاز کافی بوده است؛ نکته‌ای که استفاده از چنین ابزارهایی را در محیط‌های کم‌منبع یا حتی از راه دور جذاب می‌کند.
اما این هنوز «تست دمانس با صدا» نیست
این نتایج ارتباط را نشان می‌دهند، نه اینکه بتوان از روی صدای یک فرد به‌تنهایی دمانس را تشخیص داد یا سرعت واقعی پیری او را با قطعیت اندازه گرفت. مطالعه عمدتاً روی جمعیت اسپانیایی‌زبان آمریکای لاتین انجام شده و برای استفاده بالینی باید در زبان‌ها، فرهنگ‌ها و جمعیت‌های دیگر نیز اعتبارسنجی شود.
همچنین گفتار می‌تواند تحت تأثیر عوامل زیادی مانند زبان، تحصیلات، خلق‌وخو، اضطراب، بیماری‌های حنجره، شنوایی، داروها یا وضعیت عمومی فرد قرار گیرد. بنابراین کاربرد واقعی این فناوری احتمالاً به‌صورت یک ابزار مکمل در کنار ارزیابی بالینی و سایر بیومارکرها خواهد بود.
جمع‌بندی
این «ساعت گفتار» نشان می‌دهد که صدا و شیوه صحبت‌کردن ممکن است به یک بیومارکر دیجیتال کم‌هزینه برای مطالعه پیری و سلامت مغز تبدیل شوند. جذاب‌ترین نکته این است که داده‌ای بسیار ساده و روزمره ــ چند دقیقه صحبت ــ می‌تواند با شاخص‌هایی مانند عملکرد شناختی، p-Tau217، پیری مغز در تصویربرداری و ساعت‌های اپی‌ژنتیک ارتباط نشان دهد. قدم بعدی، بررسی طولی و اعتبارسنجی در جمعیت‌های مستقل است.
منبع: Hernandez H. و همکاران، Science Advances، منتشرشده ۳۰ سپتامبر ۲۰۲۶؛ همراه با گزارش Nature و اطلاعیه پژوهشی Trinity College Dublin.
#هوش_مصنوعی_پزشکی #سالمندی #دمانس
عکس: Emmanuel Ikwuegbu / Unsplash — تصویر تزئینی مرتبط با ضبط و تحلیل صدا.
